Türkiye’deki Virüsün Türü H5N1

Bu dokümanın amacı kuşlar ve hayvanlarda görülen yüksek derecede patojenik kuş gribi virüsleri konusunda Avrupa’da halk sağlığı risklerini belirlemektir. Özellikle Avrupa’da ortaya çıkma durumu ve A/H5N1 virüslerinin yayılmasından doğan ilave riskleri belirlemektedir. Ayrıca doküman ECDC ve ortakları tarafından risk izlemesi için ek bilimsel araştırma gerektiren alanları tanımlamaktadır. Avrupa’da hızla gelişen epidemiyolojik durumun verildiği doküman, bir ara risk değerlendirmesi olup ECDC ve hayvan sağlığı bileşenleri tarafından yürütülen bilimsel risk izleme ile tamamlanmaktadır.

Evcil kümes hayvanlarında görülen yüksek derecede patojenik olan kuş gribi (HPAI) virüsleri 1990’ların sonlarından beri hızla ortaya çıkmıştır ve diğer yerlerde olduğu gibi Avrupa’da da kümes hayvanlarını etkilemiştir. İnsan sağlığına zararlı olan özellikle iki tür risk bulunmaktadır: virüsün insanlara direkt bulaşması ya da genel çoğunluğu etkileyen A türünün ortaya çıkmasıdır. Asya’da büyük kitleler halindeki maruziyet dikkate alınırsa HPAI’dan kaynaklanan çok az insan enfeksiyonu bulunmaktadır.
Genel olarak HPIA’nın insan sağlığına etkisi çok küçüktür -ve 1997’ye kadar neredeyse fark edilmemiştir. Asya’da A/H5N1 türünün görülmesiyle, 1997’de HPAI/H5N1’in Hong Kong’da yüksek ölüm oranları tespit edilmesi sonucu durum değişmiştir. Enfeksiyonun Güneydoğu Asya’daki evcil kümes hayvanlarına yayılmasıyla durum devam etmiştir. Asya’da ilk bildirilen 100 kişide ölüm oranı yaklaşık %50 civarındaydı. Hafif ve bulgu vermeyen enfeksiyon seyrek görülmekte olup, kanıtlar A/H5N1’in insanlara yayılmasının hala düşük ihtimal olduğunu göstermektedir. Ayrıca, henüz insandan insana yayılma durumu görülmemiştir. Asya’daki bulgular A/H5N1 grubu grip virüslerinin insan türüne uyum sağlamasının zayıf bir olasılık olduğunu ortaya koymaktadır. Durum böyle olunca, virüsün Avrupa’ya yayılması durumunda, virüse maruz kalacak herhangi bir insanın enfeksiyon riski çok düşüktür. Enfekte olmuş ender kişiler ağır hasta olurlar fakat hastalık aileleri için risk teşkil etmez. Grip virüslerinin önemli bir özelliği değişmeleri, tekrar bağlanmaları, uyum sağlayabilmeleri sonucunda kontrol edilmelerinin zor olmasıdır. Asya’da A/H5N1 için görülen enfeksiyon ve hastalık şekli herhangi başka bir yerde görülmeyebilir ve bundan dolayı sıkı klinik ve laboratuar gözlemleri Avrupa için önemli hale gelecektir. Asya A/H5N1 türü için tahmin edilen şudur: çok bulaşıcı bir kuş gribi virüsü değildir, insanlara uyum sağlaması zordur, fakat bulaştığı ender sayıda insanda yüksek derecede patojendir ve genellikle diğerlerine yayılmaz.
Kuşlarda enfeksiyon şu anda iki Avrupa ülkesinde görülmüştür (Romanya ve Türkiye) ve yayılma potansiyeli bulunmaktadır. Avrupa’da A/H5N1’in insan sağlığına direkt riski çok düşüktür, ama sıfır değildir. Risk belli gruptaki insanları kapsamaktadır (Enfekte olmuş kümes hayvanları ile yakın teması olan kişiler). Evcil ya da yabani kuşlarla direkt teması olmayan kişiler için risk, hemen hemen mevcut değildir.
Fakat yine de, kuş gribi ve genel çoğunluğu etkileyen tür konusunda insanların kafasındaki karışıklık oldukça fazla olup, çoğu insan ve otoriteler, A/H5N1’in Avrupa’ya ulaşmasının genel çoğunluğu etkileyen tür ile eş zamanlı gerçekleştiğini düşünmektedirler. Bu önemli bir hatadır ve verilmesi gereken risk bilinçlendirmesi önemli bir görevdir. Bunlar için rehberlik gerekmektedir ve bunun için modeller WHO ve bazı Avrupa ulusal otoritelerinden temin edilebilir.

ECDC’nin riski aktif olarak izlemesi önerilmiştir. A/H5N1 insan vakaları için izleme sistemi, WHO tarafından kullanılan sistemle uyumlu olarak geliştirilmelidir. Ayrıca mevsimsel aşılarla bağışıklığın sağlanması da tavsiye edilmektedir. Önemli olan insan ve hayvan sağlığı için bu çalışmaların her düzeyde devam etmesini sağlamak ve bulaşma riski olan ender sayıda insanları da içeren bilimsel verilerin yayılmasını sağlamak olacaktır.

Kuş Gribinin Temel Unsurları
Grip genellikle solunumla ilgili Orthomyxoviridae ailesinin RNA virüslerinden kaynaklanan bulaşıcı bir hastalıktır. Grip virüslerinin insanlar üzerindeki en önemli etkileri genel çoğunluğu etkileyen A türünden kaynaklanmaktadır. 1918’den beri, her biri milyonlarca ölüme neden olan üç genel tür ortaya çıkmıştır. Bunlar: Dünya çapında 40 milyon ölüm tahmin edilen H1N1 (1918), 1-4 milyon ölüm tahmin edilen H2N2 (1957), 1-4 milyon ölüm tahmin edilen H3N2 (1968)’dir.

Genel çoğunluğu etkileyen A türünün doğal kaynağı, suda yaşayan yabani kuş popülasyonları arasında çeşitli virüslerdir, bunlara kuş gribi virüsleri denilmektedir(AI). Bu virüsler biyolojik özelliklerine göre yüksek ve düşük patojen olarak ayrılmaktadırlar (HPAI ve LPAI). Yüksek derecede patojenik kuş gribi virüsleri (HPAI) tavuklara enjekte edildiğinde yüksek ölüm oranına neden olmaktadır (%75’in üzerinde).

Kuş Gribinin İnsanları Etkilediğine Dair Tarihçe
1959’dan beri dünya çapında yirmi dört HPAI salgın hayvan hastalığı belgelenmiştir. Bütün bunlar A/H5 ve A/H7 gruplarından kaynaklanıp sırasıyla A/H5/N-1N3, N8, N9 ve A/H7/N1, N3, N4, N7’dir.2 Kuş gribine(A/H7N7) yakalanmış bir insanın belgelendirilmesi ilk olarak 1959 yılına dayanmaktadır.3 İnsanlardaki hayvan griplerinin tümü, insanların temas ettiği tek hayvan grubu bu hayvanlar olmadığı için sadece kuşlardan yayılmamıştır. Örneğin 1970’lerin sonunda foklardaki hastalıklarla ilgilenen bazı işçilerde göz enfeksiyonları görülmüştür.4 Ama kuşlar insanlar için en büyük risk kaynağıdır. Milyonlarca kuş bu salgın hayvan hastalığında hem direkt olarak enfeksiyondan ölmüş hem de enfeksiyonu kontrol etmek için öldürülmüştür. Bazı A/H5 ve A/H7 düşük patojenik türleri HPAI virüsüne dönüşmek için kümes hayvanları arasındaki döngüyü takiben mutat olmuşlardır. 2000’den beri kümes hayvanlarında HPAI daha fazla görülmeye başlamıştır.2 Bunun sebebi bilinmemektedir ve spekülasyon konusudur. Avrupa’da hem küçük hem büyük salgınlar yer almaktadır. Çok büyük salgınlar ticari kuş popülasyonlarının yoğun olduğu 1999’da İtalya (A/H7N1 türü)5 ve 2003’te Hollanda’da (A/H7N7 türü) olmuştur.6,7,8

A/H5N1’in İnsan Sağlığına Olan Riskleri
Kuş gribi virüslerinin insan sağlığını tehdit eden, direkt veya indirekt enfeksiyon ile ortaya çıkan; genel çoğunluğu etkileyen türü ve hem direkt hem de insan ya da diğer hayvan virüslerinin yeniden bağlanması ile ortaya çıkma potansiyeli olan iki türü bulunmaktadır.

Kuş Gribinden Dolayı İnsana Enfeksiyon Bulaşması- Hayvanlardan Geçiş

1959’de bu virüs sınıfının teşhisinden beri kümes hayvanlarında HPAI salgını ile ilişkili sınırlı sayıda insan vakası bildirilmiştir. Perdue ve Swayne tarafından yapılan son incelemeler o tarihten beri 24 adet salgın olduğunu ortaya koymuştur.3 Bu salgınlar 232 insan vakası ve 69 ölüm ile sonuçlanmıştır (yaklaşık %30 ölüm oranı). Ama hemen hemen tüm ölümler ve ciddi hastalıkların nedeni A/H5N1 ve Hollanda salgınında ortaya çıkan A/H7N7 virüsüdür.3,5 Vakalar kuşlarda hem küçük hem de büyük salgınlar halinde görülmüştür. Avrupa’da kümes hayvanlarından ve yabani kuşlardan enfekte olmuş birkaç insan vakası ortaya çıkmıştır.10

Düşük patojenik türler (LPAI) de insan hastalıklarına neden olabilmektedir fakat bunlar kendini sınırlayan hastalıklardır. LPAI virüslerinin insanlarda ölüme neden olmadığı bildirilmiştir.3

A/H5N1’in ortaya Çıkması

1997’de bir dizi kümes hayvanı salgını ortaya çıkmıştır. A/H5N1 türü hem tavuklardan hem de insanlardan izole edilmiştir (18 insan vakası, 6 ölüm).11 Risk taşıyan kümes hayvanlarının hızla öldürülmesi ile salgın kontrol altına alınmıştır. Virüs 1997’den12önce Çin’de ve daha sonra Hong Kong ve diğer Asya ülkelerine yayılarak kuşlarda salgına ve az sayıda önemli insan enfeksiyonuna neden olmuştur3,13. A/H5N1 virüsleri çok sayıda kuş ve hayvan türüne bulaşma özelliğine sahiptir. Bu özelliğin memeliler arasında yayılması, halk sağlığı resmi merciilerinin ilgisini çekmiştir.3,9 A/H5N1 virüsleri Şubat 2003’te Hong Kong’da insanlarda ortaya çıkmıştır (5 insan vakası 2 ölüm). Enfeksiyon kümes hayvanlarının öldürülmesi ve halkın aşılanmasıyla kontrol edilmiştir. Bu, kümes hayvanlarında hastalığın Vietnam’ın doğusu, Tayland, Kamboçya ve Endonezya’ya yayılmasının başlangıcıdır. Ekim 2005’e kadar Dünya Sağlık Örgütü’ne (WHO) 60’ı ölümle sonuçlanan 117 insan vakası bildirilmiştir (ölüm oranı>%50).14 Dünya Sağlık Örgütü (WHO), A/H5N1’in insanlara uyum sağlama olasılığı üzerine evrensel grip uyarısını arttırmıştır. Genel çoğunluğu etkileyen türün ortaya çıkma riski insanlarda ve diğer memelilerde ikili enfeksiyonun oluşması yoluyla insan virüslerinin yayılması ile artmaktadır.3,12,17

A/H5N1 İnsan Vakaları – Olağandışı Klinik Profil
İnsan vakaları tanınmaz ve bildirilmez iken, hafif ve bulgu vermeyen durumları tanımlamak için serolojik çalışmalar zayıf kalmıştır.3,11 Bu serolojik çalışmalar küçük çaptaydı ve uygulanan metotlar sadece hastanede yatan ağır hastalardaki serolojik tepkileri belirleyebilirdi. Buna karşın Hollanda’da değişik bir virüs (A/H7N7) ile HPAI esnasında, virüse maruz kalan insanların %64’ü kadarı serolojik tepki göstermiştir.18 Bu virüslerin insanlara uyum sağlaması henüz zayıf olasılıktır. A/H5N1 kuşlardan insanlara kolaylıkla geçmez, geçmesi pek olası değildir; fakat insanlara bulaştığında ciddi hastalıklara neden olur.

Diğer İnsanlara Geçmesi
1997’den beri yakın temas olsa bile insandan insana etkin bir geçiş bulunmamıştır.2,19,20 Enfekte olmuş kişiler genellikle evde tedavi görürler. Bir vaka hariç bir sağlık kuruluşunda tedavi görenlerde, bulaşma görülmemiş ve normal tedbirler alınmaya devam edilmektedir.3,21
Risk Grupları ve Bulaşma Durumu
İnsanların HPAI virüsü tarafından enfekte olma ihtimali oldukça düşüktür. AI virüslerine insan maruziyeti; enfekte olmuş dokular, dışkılar ve enfekte olmuş kuşların salgıları ile temas halinde ortaya çıkmaktadır.3,6,7 Kuş gribi virüsleri çeşitli ortamlarda yayılabilir: kirlenmiş tozların solunması, dışkıların elden mukoza zarına geçmesi, pişmemiş organ ve etlerin tüketimi gibi.3 Genel olarak, insan vakaları canlı veya ölü enfekte olmuş kümes hayvanıyla yakın temas ile ilişkilidir. Virüslerin hangi özelliklerinin insanlara hastalık bulaştırdığı ile ilgili araştırmalar yürütülmektedir.3
Asya’da görülen A/H5N1 vakalarının büyük bir kısmı ölü ya da canlı hasta kümes hayvanlarıyla doğrudan temastan veya bazı vakalarda sadece kümes hayvanlarının atıklarıyla temastan kaynaklanmaktadır. Atık veya pişirilmemiş maddelerin taşınması ve yok edilmesi hastalığın insana bulaşmasının bir yolu olabilir.
HPAI ile çevresel kirlenme araştırmalarının insanlar ve kuşların ortak olarak bulunduğu yerlerde yapılması yerinde olacaktır. Tüm bunlara rağmen insan enfeksiyonları için en büyük risk, kümes hayvanı besleyenler ve çevrede bulunanların maruziyeti ve göçmen kuşlarla temas olacaktır.
Kuşkusuz, insanların ve evcil olmayan kuşların bir arada varoldukları yerlerde çevrenin HPAI ile kirlenmesi ile ilgili bazı çalışmaların doğruluğu ispatlanabilir. Ancak, insanın etkilenmesi ile ilgili daha büyük bir risk, göçmen kuşlarla teması olan ve dışarıda tutulan kümes hayvanlarından kaynaklanacak maruziyet olacaktır. Kümes hayvanları, A/H5N1 Asya virüsüne karşı oldukça dayanıksızdırlar ve virüs, ticari amaçla yetiştirilen ya da endüstriyel kümes hayvanlarına kıyasla dışarıda yetiştirilen kümes hayvanlarından geçtiğinde maruziyet, bulaşma, ilerleme ve insana bulaşması olasılığı oldukça artar. 3,10
Asya’daki A/H5N1 olgusunun dikkat çeken iki özelliği insanların toplam maruziyeti düşünüldüğünde karşılaşılan vakaların ne kadar az olduğu ve hastalığın kontrolü durumunda bulaşmanın olmayışıdır. Uzak Doğu’daki insan vakalarının yaş yapısı, kümes hayvanlarına yakın yaşayan nüfusunkine yakındır. Bu, hastalığın kontrol çalışmalarının daha fazla olduğu diğer HPAI’larla olan deneyimlere ters bir bulgudur. 3,8
Çiftçilik sektöründeki gibi ajanlara karşı güvenlik düşüncelerine alışkın olmayan ve kümes hayvanlarına yakın yaşayanların sayısı az olsa da, bunun Avrupa için riskli sonuçları olacaktır. Bu durum, özellikle kümes hayvanlarıyla göçmen kuşların karıştığı yerlerde böyledir.
A/H5N1’in Avrupa’da Yayılımı
Ticari sürüler HPAI’dan dolayı birbiri ardına ölürken ve özellikle A/H5N1 Avrupa’da dikkatlerden kaçacak gibi görünmemekteyken, evcil olmayan kuşların, özellikle göçmen kuşların arasında HPAI’nın varlığı hakkında çok az şey bilindiği kabul edilmiştir. Türkiye ve Romanya’da ortaya çıkışı hakkındaki iki güncel rapor oldukça öğreticidir. Romanya’da güç fark edilen birkaç kuş ölümü meydana gelmiş ve kümes hayvanlarında birbiri ardına ölüm neredeyse görülmemiştir. Bu, virüsün başka alanlara sıçraması ve birden görünür olmaması ihtimalini yükseltmektedir. Avrupa’da ya da başka herhangi bir yerde, bugüne kadar, yaşan ve evcil olmayan kuşların arasında hiçbir A/H5N1 tespit edilemediği halde, evcil olmayan kuşların arasında kapsamlı bir gözetim, hayvan sağlığı göz önüne alınarak iyi bir şekilde yapılmaya devam edecektir. 9,22 Kümes hayvanlarının ticari sürüleri, evcil olmayan hayvanlardan, Güney Doğu Asya’dakinden daha fazla ayrılacaktır ve bu yüzden gözcü olarak rol alması ve mümkün görünmemektedir. Bundan dolayı, A/H5N1 virüsünün Avrupa’da sanıldığından daha yaygın olduğu tahmin edilmektedir.
Avrupa’da İnsan Risk Grupları
Asya’dan gelen tüm deliller, genelde kuşlarla, özellikle kümes hayvanları (dışarıda beslenen evcil kümes hayvanları) ile temas eden kişilerin, A/H5N1 bulaşma riski altında olduğunu göstermektedir. Diğer HPAI vakaları, özelikle A/H7N7 için, diğer bir risk grubu temasta bulunan kişilerin yakın aile fertleri olabilir.6-8 Ancak bu, şu ana kadar nadiren A/H5N1 için risk gibi görünmektedir. Böyle bir temasta bulunmayan bu insanlar için pek az risk vardır.
Asya’nın aksine Avrupa’nın kümes hayvanları sürülerinin birçoğu insanlardan ayrılarak bir araya toplanmasından dolayı nüfusun riski düşüktür. H5N1 salgınını kontrol etme çalışmasında bulunanlar açık bir risk grubu olurlar. Bu grubun korunması için uluslararası ve Avrupa’da ulusal düzeyde ve başka yerlerde iyi rehberler zaten mevcuttur.24,25,26,27 Virüsün göçmen kuşlar, ticari sürüler ve birkaç kümes hayvanına (tavuklar, hindiler, ördekler vb.) olası girişinden dolayı, daha fazla risk altındaki insanlar Dünya Sağlık Örgütü tarafından geliştirilmiş olan konuları temel alan rehbere ihtiyaç duyarlar.8,28
Avrupa’da, daha çok Güney Doğu Asya’da görülen türde evcil kümes hayvanları ile yakın temasta ve göç alanlarına yakın yaşayanların herhangi bir özel risk grubu olup olmayacağını saptamak özellikle önemli olacaktır. Bu grupları, tanımlamak ve ulaşmak zor olacaktır(kötü koşullardaki ailelerin elektronik iletişime girmemeleri hali nedeniyle vb.). Bunlardan en çok risk altında olanlar, evcil kümes hayvanlarının bakımını yapan kadınlar ve onlarla oynayan çocuklar olacaktır.

Her ne kadar A/H5N1’in insana bulaşma olasılığı son derece düşük olsa da Asya’da gözlendiği gibi yaşam garanti altına alınmalıdır. Yiyecek yoluyla edinim teorik bir risktir ve Tayland’daki kaplanlara hastalığın çiğ tavuk yiyerek geçtiği bir çalışma ile kanıtlanmıştır. Pişirmenin virüsü yok ettiği bilinmekte olup Avrupa’da risk altında olanlar sadece çiğ kümes hayvanları ürünleri tüketenler olacaktır ve yumurtayı da içeren bu tür ürünlerden uzak durmak gerekmektedir. 29

Genel Çoğunluğu Etkileyen Türün Oluşma Olasılığı

A/H5N1 virüsleri yıllardır Asya’da insan maruziyeti ile yayılmaktadır. Çoğunluğu etkileyen tür görülmemektedir. Bu nedenle son zamanlarda H5N1 virüsünün insanlara geçişi hakkında bazı sınırlamalar görülmektedir:

-İnsanlara hızla hastalık bulaştıran AI virüsü sınırlı genotipe sahip gibi görünmektedir;

– Milyonlarca maruziyet olmasına rağmen az sayıda bulaşma olmuştur;

– Diğer insanlara hastalık bulaştırma çok yakın temas gerektirir.

Bundan ötürü pek çok kanıt A/H5N1 virüslerinin insanlar arasında zor bir adaptasyon prosesi olduğunu gösterir. Gerçek bir kaygı ‘normal’ mevsimsel gribin H5N1 hastalığını enfeksiyonlu insanlara bulaştıracağıdır. İki virüs tekrar birleşecek ve yeni etkili bir H5N1 türü olacaktır.3,17 Halen düşük sayıda A/H5N1 bulaşmış insan bulunması, riskin bulgu vermeyerek artmasından dolayı istatistikler kuşku verici olacaktır.
20. yy.’ın ilk çoğunluğu etkileyen salgını Avrupa’da veya Kuzey Amerika’dan birinde kuşlardan ortaya çıktı. 30 Diğer memelilerin çift enfeksiyon ve tekrar birleşme için araç olduğu tahmin edilmektedir. Endonezya’da A/ H5N1 ile domuzların hastalık bulaştırdığı tespit edilmiştir ve bu türler insan virüsleri ile hastalığı yaymaktadır. Bundan dolayı mevsimsel grip salgını yayıldığında kontrol önlemleriyle ilgili olarak mevsimsel grip aşısı tavsiye edilmektedir. Zaten bu konuda WHO tarafından standart tavsiyesi vardır. 31 Ticari tarlalar olsun veya arka bahçesinde birkaç tavuğuyla yaşayanlar olsun evcil kümes hayvanları ile Avrupa’da yaşayan çok sayıda insanın bağışıklanması durumu oldukça zor bir karardır ve ölçülmüş bir halk sağlığı bakış açısı gerektirir. Daha büyük bir ehemmiyet, risk altındaki bu faktörlerin tanımlanmasının güçlüğü olacaktır. Genel olarak mevsimsel aşılamaların yaygınlaştırılması tercih edilebilir.

Sonuç olarak iki önemli uyarı vardır. İlk olarak grip salgını virüslerinin adaptasyon, değişme ve şaşırtma yetenekleri ünlüdür. Bu yüzden bir yönden Asya’da bu güne kadar hareket edebilmiş A/H5N1 virüsleri insan sağlığına daha büyük bir tehdit haline gelemeyecek ve gelemeyebilir olması anlamına gelmemektedir. İkinci olarak; genellikle HPAI ve kısmen A/H5N1 üzerine odaklanmak, neredeyse bu virüse toplu bağışıklık bulunmamasından dolayı, gelecekte düşük bir patojenik türden genel çoğunluğu etkileyen enfeksiyonun veya genel türe neden olmuş olan A/H2N2 virüsünün ortaya çıkmasına neden olabilecektir.3Grip salgını virüslerinin herkesi şaşırtma yetenekleri birden fazla uzman tarafından kaydedilmiştir.
Kuş(Avian) Virüsleriyle İnsanlara Hastalık Bulaşmasını Önleme
İnsana AI virüsleri ile hastalık bulaşmasını düzenli önleyecek tek bir strateji yoktur. Avrupa’daki çoğu insan risk altında olmayacaktır. Var olan küçük bir risk kuşlarla direkt temasa giren gruplar içindir. Bu gruplar özel önlemler almaya gerek duyarlar. Halk endişeli olacaktır ama sadece ölü bulunan kuşları ellememek ve bir ülkede A/H5N1 bulunduğu gösterildiği zaman yaşayan kuşlarla gereksiz temastan kaçınmak gibi WHO tarafından açıkça belirtilmiş basit önlemleri izlemeye ihtiyaç duyarlar.32
Veterinerlik ve İnsan Sağlığı Hizmetlerinin Yakın İşbirliği
İnsanların karşı karşıya olduğu bazı risklerin azaltılması veteriner kontrol programlarının sonuçlarına ve bunların ne kadar güvenli yürütüldüklerine bağlıdır. Ara sıra görülen insan vakaları önlemede büyük ölçekli halk sağlığı harcamalarını haklı çıkarmak zor olurken hayvanlardaki problemleri çözmek için yapılacak harcamaları desteklemek, çoğunluğu etkileyen gelişmeler gibi böyle potansiyel önemli halk sağlığı uygulamaları gerekçeli olacaktır. Avrupa içinde veteriner ve sağlık hizmetleri kurumları arasında işbirliğinin artırılması, kuş gribinin kontrolünde kati bir unsur olacaktır.
Risk İletişim Hususları
Her ne kadar bu yayında açıklanmış olsa da halkın zihninde oluşan kuş gribi ve geneli etkileyen tür arasındaki karışıklığı görmezden gelmek olanaksızdır. Hastalığın bulaştığı kümes hayvanlarına maruz kalsalar bile, kuş gribinin insana geçme riski son derece düşüktür. Kuş gribinin genel çoğunluğu etkileyen gribe dönüşebilir olması bu iki konunun yayınlarda genelde birlikte ele alınmasına neden olmuştur.16 Fakat bu, kaygılara neden olmakta ve durumun acilen açıklanmasına gereksinim duyulmaktadır. Haklı olarak halkın akıllarında, yersiz ve ölçüsüz endişe ile hem vahşi hem de evcil zararsız kuşlardan korku yer alacaktır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir